نگارنده : محمد سرابی

 جهان  - محمد سرابی:
آخر هفته قبل ، روزی که احتمالاً شماره قبل دوچرخه به دست شما رسیده بود، روسیه و امریکا تعدادی متهم به جاسوسی را با یکدیگر مبادله کردند تا یک حلقه از ماجراهای جاسوس‌بازی به پایان برسد.

حدود دو هفته پیش ، وزارت دادگستری امریکا از دستگیری 11 نفر به اتهام جاسوسی برای روسیه خبر داد. 10 نفر در خاک امریکا و یک نفر به نام«کریستوفر متسوس»در قبرس بازداشت شدند. متسوس، اصلی‌ترین فرد گروه 11 نفره، زمانی که دوستانش در خاک امریکا گیر افتادند خودش را به قبرس رسانده بود. او بعد از این که قاضی دادگاه قبرس حکم آزادی موقتش را صادر کرد، از دادگاه خارج شد و گریخت.

بعد از این ماجرا، برخی از تحلیلگران گفتند که این اتفاق خاطرات  دوران «جنگ سرد» را زنده کرد . در آن دوران، داستان جاسوس‌های روس و امریکایی بین مردم دنیا خیلی رایج بود. جنگ سرد دوره رقابت دو ابرقدرت بزرگ شوروی و امریکا بود که از پایان جنگ جهانی دوم شروع شد و تا آخر دهه 80 میلادی ادامه داشت. نظام اقتصادی شوروی، سوسیالیستی و نظام اقتصادی امریکا سرمایه‌داری بود. این دو کشور در جنگ جهانی دوم با هم متحد شدند و آلمان نازی را شکست دادند؛ ولی بلافاصله بعد از این که جنگ تمام شد، با هم دشمن شدند. هیچ وقت جنگ مستقیمی بین این دو کشور اتفاق نیفتاد و مشکل فقط به صورت تهدید ماند؛ اما خیلی از جنگ‌ها و درگیری‌های داخلی به آن بستگی داشت، زیرا شوروی و امریکا سعی می‌کردند کشورهای بیشتری را زیر سلطه خود بیاورند. در طول جنگ سرد هر اتفاقی که در کشورهای مختلف جهان می‌افتاد با رقابت شوروی و امریکا ارتباط پیدا می‌کرد. بیشتر کشورها به یکی از دو طرف وابسته بودند؛ حتی بعضی از احزاب سیاسی یا گروه‌های مسلح هم تحت حمایت یکی از این ابرقدرت‌ها بودند و خیلی‌ها به جاسوسی یا وابستگی به شوروی و امریکا متهم می‌شدند.

در طول این دوره، رقابت در زمینه‌هایی مانند تجهیزات نظامی، جاسوسی، صنعت و... ادامه یافت که باعث مسابقه تسلیحاتی، بزرگ کردن ارتش‌ها، ساختن وسایل و روش‌های جاسوسی با صرف هزینه‌های بسیار زیاد شد. شوروی و امریکا تلاش می‌کردند در کشورهای مورد حمایت طرف دیگر نفوذ کنند و دست به خرابکاری بزنند،  جاسوس‌هایی به کشور مقابل بفرستند یا به صورت رسمی و صریح  موضع بگیرند و همدیگر را تهدید کنند. برای همین در آن زمان هر اتفاقی نوعی توطئه تصور می‌شد. جنگ سرد با ضعیف شدن و فروپاشی شوروی و متحدانش تمام شد، ولی آثار آن دوران هنوز هم در روابط بین‌المللی باقی است.

با این حال، دو هفته پیش، درست بعد از آن که رئیس‌جمهور روسیه به دیدن رئیس‌جمهور امریکا رفت، دولت امریکا اعلام کرد پس از چند سال پیگیری، 11 زن و مرد را که برای روسیه جاسوسی می کردند، دستگیر کرده است. دست کم در ابتدا، سیاستمداران امریکایی اظهار نظر خاصی در این مورد نکردند و پوتین، نخست‌وزیر روسیه هم که در آن زمان میزبان بیل کلینتون، رئیس‌جمهور سابق امریکا بود، فقط گفت امیدوار است این اتهام به روابط روسیه و امریکا لطمه‌ای وارد نکند.

 این افراد روس‌هایی هستند که از دهه 90 در امریکا زندگی می‌کنند. تعدادی از آنها مانند «آنا چاپمن» اصالت روسی خود را انکار نمی‌کردند. اف.‌بی.‌آی اعلام کرده آنها به دنبال به دست آوردن اطلاعات محرمانه و فرستادن آن به روسیه بودند. عوامل دولت‌های خارجی که قصد فعالیت سیاسی و اطلاعاتی دارند باید از وزارت دادگستری امریکا مجوز بگیرند؛ البته همه افراد دستگیرشده اعتراف نکردند و روسیه هم جاسوس بودن آنها را تأیید نکرده است. اگر الآن دوران جنگ سرد بود، این اتفاق می‌توانست روابط دو کشور را بحرانی کند، ولی با این که یکی از متهم‌ها در قبرس فرار کرد، قاضی دادگاهی در امریکا برای «ویکی پلائز»، از زنان مظنون، وثیقه صادر و او را آزاد کرد. ظاهراً موضوع جاسوسی با گذشت این سال‌ها از جنگ سرد دیگر اهمیت سابق را ندارد و البته این متهمان با چهار متهمی که روسیه قبلاً آنها را به اتهام جاسوسی برای غرب بازداشت کرده بود، مبادله شدند.